Grzędy dla kur – wymiary, rozstaw i kalkulator długości dla stada

Wymiary grzędy i długość dla stada

Grzędy dla kur powinny dawać całemu stadu stabilne miejsce do noclegu, bez ścisku i bez skoków z niebezpiecznej wysokości. Dyrektywa 1999/74/WE wskazuje minimum 15 cm grzędy na kurę w systemach objętych jej zakresem, a EFSA w opinii z 2023 r. podkreśla znaczenie dopasowania wyposażenia do zachowania i możliwości fizycznych ptaków.

Jakie wymiary powinna mieć grzęda dla kur?

Dla lekkich niosek, takich jak Leghorn, przyjmuję zwykle 18-22 cm długości użytkowej na sztukę, a dla większych kur 25-30 cm. Żerdź powinna mieć około 4-5 cm szerokości roboczej lub średnicy, zaokrąglone krawędzie i matową powierzchnię, która nie ślizga się pod palcami.

Nie liczę samej długości deski od końca do końca. Liczy się długość użytkowa, czyli odcinek rzeczywiście dostępny dla kur po odjęciu mocowań, narożników i miejsc, do których ptak nie wejdzie. Przy kurniku przydomowym lepiej zostawić zapas niż montować żerdź „na styk”. Dominująca kura często zajmuje więcej miejsca, a zimą ptaki siadają bliżej siebie, choć nie powinny być do tego zmuszone.

• Grzęda dla lekkiej nioski Leghorn powinna zapewniać zwykle 18-22 cm długości użytkowej na jednego ptaka.
• Grzęda dla rasy średniej, takiej jak Sussex lub zielononóżka, powinna zapewniać około 22-25 cm miejsca na kurę.
• Grzęda dla dużej kury Orpington powinna zapewniać 25-30 cm miejsca, ponieważ szerokie ciało i pióra zwiększają realnie zajmowaną przestrzeń.
• Kogut powinien mieć co najmniej tyle samo miejsca co ciężka kura, a w praktyce dobrze działa rezerwa 5-10 cm.
• Drewniane grzędy powinny mieć zaoblony profil, ponieważ ostra krawędź kantówki punktowo obciąża spód stopy.
• Powierzchnia żerdzi powinna być gładka po szlifowaniu, ale nie lakierowana na połysk, gdyż śliska powłoka pogarsza chwyt.

Z mojej praktyki przy projektowaniu małych kurników wynika, że najwięcej problemów nie bierze się z niedoboru drewna, lecz z błędnego założenia, że wszystkie ptaki są jednakowe. Stado złożone z pięciu Leghornów i trzech Orpingtonów trzeba liczyć jak stado większych kur, a nie według średniej masy całej grupy.

Ile poziomów grzęd zastosować?

Dwa poziomy wystarczą w większości kurników dla 6-15 kur, o ile każdy ptak ma łatwe wejście i nie zrzuca odchodów na kury siedzące niżej. Przy ciężkich rasach bezpieczniejszy jest jeden niski poziom lub dwa poziomy przesunięte poziomo, a nie ustawione dokładnie jeden nad drugim.

Przykład praktyczny: dla 10 niosek średniej wielkości można zamontować dwie żerdzie po 130 cm długości użytkowej. Daje to 260 cm, czyli 26 cm na ptaka. W takim układzie zostaje margines na zimowe skupianie się stada, koguta albo późniejsze dokupienie jednej młodej kury.

„Parafraza: wyposażenie dla kur powinno umożliwiać zachowania istotne dla gatunku i uwzględniać ograniczenia fizyczne ptaków.” — EFSA, opinia naukowa dotycząca dobrostanu kur niosek, 2023

Jak policzyć długość grzędy dla liczby kur?

Długość żerdzi obliczysz, mnożąc liczbę kur przez planowaną przestrzeń na sztukę, a następnie dodając 10-20% rezerwy. Dla 12 kur średniej wielkości przy normie 25 cm wynik wynosi 300 cm; z 15% zapasem trzeba przygotować około 345 cm długości użytkowej. Ten sposób jest zgodny z praktycznym podejściem dobrostanowym opisanym przez EFSA w 2023 r.

Jak działa prosty kalkulator długości?

Obliczenie wykonasz w trzech krokach: wybierz grupę wagową stada, pomnóż liczbę ptaków przez długość na sztukę i dodaj rezerwę. Nie odejmuj miejsca dla koguta – kogut także nocuje na grzędzie, a często zajmuje więcej przestrzeni niż nioska.

1. Policz wszystkie dorosłe ptaki nocujące w kurniku, wliczając koguty i starsze młódki po przejściu na nocleg na żerdzi.
2. Wybierz 20 cm dla lekkich niosek, 25 cm dla kur średnich albo 30 cm dla ras ciężkich, takich jak Brahma i Cochin.
3. Pomnóż liczbę ptaków przez wybraną długość, aby uzyskać minimalną długość użytkową w centymetrach.
4. Dodaj 10% zapasu dla jednolitego stada lub 15-20% dla stada o różnej masie, wieku i hierarchii.
5. Odejmij z projektu odcinki blokowane przez uchwyty, pionowe wsporniki i ściany, ponieważ kura nie wykorzysta ich wygodnie.
6. Rozdziel wynik na dwie lub trzy żerdzie, jeśli pojedyncza belka utrudni czyszczenie albo przejście opiekunowi.

Zdanie, które można zastosować bez dodatkowego kontekstu, brzmi prosto: dla 12 kur średniej wielkości zaplanuj około 3,45 m długości użytkowej grzędy, jeśli liczysz 25 cm na ptaka i 15% rezerwy.

Czy trzeba zostawić rezerwę dla koguta i ciężkich ras?

Tak, rezerwa 10-20% jest rozsądna, ponieważ kogut, Brahma, Cochin i Orpington potrzebują więcej miejsca oraz pewniejszego lądowania niż lekka nioska. Nie dodawaj kolejnej kury tylko dlatego, że na desce „fizycznie się mieści”; obserwacja nocna jest ważniejsza niż ciasny wynik kalkulatora.

Przykład: osiem kur i kogut to nie zawsze dziewięć identycznych jednostek. Jeśli w stadzie są cztery ciężkie Orpingtony, policzyłbym je po 30 cm, a lżejsze nioski po 22-25 cm, potem dodał 15% rezerwy. Taka różnica często decyduje, czy na podłodze rano znajdzie się jedna spóźniona kura.

• Rezerwa 10% sprawdza się w stabilnym stadzie podobnej wielkości, które nie ma problemu z nocnym tłokiem.
• Rezerwa 15-20% jest lepsza dla stad mieszanych, w których razem mieszkają Leghorn, Orpington i kogut.
• Młode kury po pierwszych tygodniach adaptacji mogą zmienić miejsce noclegu, dlatego nową grzędę warto projektować z wolnym odcinkiem.
• Ptaki w okresie pierzenia często siadają ostrożniej, ponieważ pióra i skóra są wtedy bardziej wrażliwe na ucisk oraz potrącenia.
• Grzędy modułowe pozwalają dołożyć długość bez przerabiania całego kurnika i bez zagęszczania jednego narożnika.

Jak ustawić rozstaw żerdzi i odległość od ściany?

Rozstaw grzęd powinien umożliwiać kurom wejście, obrót i zejście bez uderzania skrzydłem o ścianę lub sąsiednią żerdź. W kurniku przydomowym bezpiecznym punktem wyjścia jest około 30-40 cm od ściany oraz 35-45 cm między równoległymi żerdziami, a dla dużych ras należy zwiększyć tę przestrzeń.

Jak daleko od ściany montować grzędę?

Grzędę montuj zwykle 30-40 cm od ściany, mierząc od najbliższej krawędzi żerdzi, a dla Brahm i Cochinchinów wybierz raczej 40-50 cm. Taki odstęp pozwala ptakowi usiąść bez ocierania ogonem o deskę i daje miejsce na bezpieczne zejście.

Nie mocuj żerdzi tuż nad karmidłem, poidłem ani gniazdami. Nocne odchody spadną wprost do wody lub paszy, a to szybko psuje higienę kurnika. Nie planuj też noclegu nad wejściem, gdzie przeciąg, ruch człowieka albo światło z zewnątrz regularnie wybudzają stado.

• Odległość 30-40 cm od ściany daje przeciętnej kurze miejsce na ogon, skrzydła i naturalne lądowanie.
• Odległość 40-50 cm od ściany lepiej pasuje do ciężkich ras Brahma, Cochin oraz dużych Orpingtonów.
• Przestrzeń 35-45 cm między równoległymi żerdziami ogranicza potrącanie ptaków podczas wskakiwania.
• Wolna strefa przed grzędą powinna mieć co najmniej 50-60 cm, aby kura mogła podejść i bezpiecznie zeskoczyć.
• Odległość od sufitu powinna pozwolić kurze stanąć i rozłożyć skrzydła bez uderzania grzbietem o konstrukcję.
• Strefa pod grzędą powinna być łatwo dostępna dla skrobaka, ponieważ większość nocnych odchodów zbiera się właśnie tam.

Czy grzędy mogą być jedna nad drugą?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wyższa żerdź nie brudzi kur siedzących niżej i każda ma osobne podejście. W małym kurniku częściej polecam układ schodkowy przesunięty poziomo niż pionową „drabinkę” ustawioną w jednej linii.

Najczęstszy błąd widzę przy braku strefy lądowania. Opiekun dodaje trzeci poziom, bo chce zmieścić więcej ptaków, lecz nie przewiduje miejsca, w którym kura rozłoży skrzydła. Efektem są otarcia, nerwowe przeganianie i nocowanie na podłodze. Dla kur ciężkich wysokość pierwszej żerdzi często lepiej utrzymać w zakresie około 30-45 cm, a wyższy poziom udostępnić przez szeroki stopień lub niską rampę.

„Parafraza: dobrostan zwierząt obejmuje projektowanie warunków utrzymania tak, aby ograniczać urazy, stres i ryzyko chorób.” — WOAH, Terrestrial Animal Health Code, rozdział dotyczący dobrostanu zwierząt, 2024

Jaki przekrój drewna wybrać dla lekkich i ciężkich kur?

Drewniana grzęda powinna podtrzymywać stopę, a nie zmuszać kurę do zaciskania palców na cienkim, śliskim drążku. Dla większości niosek dobrze działa strugana listwa o szerokości 4-5 cm z mocno zaokrąglonymi krawędziami, natomiast Brahma, Cochin i Orpington potrzebują szerszego, niskiego oparcia dla skoku kurzego.

Czym różni się kantówka od zaokrąglonej listwy?

Kantówka może być użyta, jeśli zeszlifujesz jej cztery ostre krawędzie do łagodnego promienia, ale surowa kantówka nie jest dobrym wyborem. Zaokrąglona listwa daje większą powierzchnię podparcia niż cienki okrągły kij i zwykle łatwiej ją dokładnie oczyścić.

Do budowy wybieram suche drewno iglaste lub liściaste bez drzazg, głębokich pęknięć i wystających sęków. Nie stosuję impregnatów o silnym zapachu w zamkniętym kurniku. Jeśli trzeba zabezpieczyć nowe drewno, najpierw sprawdzam przeznaczenie środka i pozwalam powierzchni całkowicie wyschnąć oraz wywietrzeć zgodnie z instrukcją producenta.

• Listwa o szerokości 4-5 cm dobrze odpowiada stopie lekkiej lub średniej kury, gdy krawędzie są wyraźnie zaokrąglone.
• Listwa o szerokości około 5-6 cm lepiej stabilizuje większe Orpingtony oraz inne cięższe ptaki.
• Cienki metalowy pręt nie nadaje się na nocleg kur, ponieważ jest śliski, zimny i nie zapewnia odpowiedniej powierzchni podparcia.
• Gładkie drewno bez drzazg ogranicza ryzyko mechanicznego uszkodzenia podeszwy stopy i palców.
• Pęknięte drewno tworzy kryjówki dla pasożytów, dlatego wymaga szybkiej wymiany lub przynajmniej dokładnej oceny.
• Demontowalna żerdź na wspornikach ułatwia mycie, suszenie i kontrolę spodu konstrukcji.

Czy można użyć kantówki?

Tak, kantówkę można wykorzystać po dokładnym zaokrągleniu i wyszlifowaniu krawędzi, pod warunkiem że drewno nie pęka ani nie ślizga się. Najprostszy test jest praktyczny: po przetarciu dłonią nie czujesz drzazg, a kura może objąć powierzchnię palcami bez zapadania się na ostrej krawędzi.

Jak zbudować grzędę modułową?

Grzędy modułowe to układ osobnych żerdzi osadzonych w powtarzalnych wspornikach, który pozwala dodać długość lub wyjąć element do czyszczenia bez rozbierania całego kurnika. Dla stada rosnącego od 6 do 12 kur praktyczny jest moduł o długości 100-120 cm, montowany z zachowaniem tego samego rozstawu i strefy lądowania.

Jak wykonać moduł krok po kroku?

Najpierw wyznacz ścianę wolną od gniazd, paszy i poidła, a potem zamontuj dwa stabilne wsporniki dla każdej żerdzi. Żerdź musi leżeć nieruchomo, lecz powinna dać się wyjąć bez używania siły, gdy przychodzi pora na dokładne czyszczenie.

1. Zmierz długość użytkową potrzebną dla stada i podziel ją na moduły po 100-120 cm, aby pojedynczy element dało się wygodnie wyjąć.
2. Przygotuj zaokrąglone listwy o przekroju dobranym do masy kur, na przykład 5 cm dla niosek średnich i 5-6 cm dla ciężkich ras.
3. Zamontuj wsporniki na jednej wysokości, sprawdzając poziomicą, ponieważ nawet niewielkie przechylenie powoduje przesuwanie się ptaków nocą.
4. Zostaw 35-45 cm między sąsiednimi żerdziami i wolną przestrzeń przed nimi, zamiast dodawać kolejną listwę w ciasnym narożniku.
5. Pod grzędą zamontuj wyjmowaną tacę lub pozostaw gładką powierzchnię, po której przejdzie skrobak do odchodów.
6. Przetestuj konstrukcję pod obciążeniem i podczas pierwszych nocy obserwuj, czy żadna kura nie śpi na podłodze.

Przykład: w kurniku dla ośmiu kur średnich można zastosować trzy moduły po 100 cm. Łącznie otrzymujesz 300 cm, czyli 37,5 cm na ptaka – więcej niż minimum, ale za to łatwiej zachować porządek i rozszerzyć stado bez przebudowy.

Jak połączyć projekt grzęd z gniazdami?

Grzędy nie powinny znajdować się nad gniazdami, ponieważ nocne odchody zabrudzą ściółkę i jaja. Gniazda ustaw w spokojniejszej, niższej części kurnika, a parametry ich wielkości sprawdź w poradniku wymiary gniazd dla kur.

Przy planowaniu ciężkiego stada warto zestawić żerdzie z całą kubaturą pomieszczenia, wysokością wejścia i szerokością przejść. Pomocne wskazówki dla większych ptaków znajdziesz w materiale kurnik dla ciężkich ras.

• Moduł długości 100-120 cm jest poręczny do wyjmowania przez jedną osobę podczas zwykłego czyszczenia.
• Wspornik z ogranicznikiem zapobiega obracaniu się żerdzi, co ma znaczenie przy ciężkich Orpingtonach i Brahmach.
• Wyjmowana taca pod grzędą skraca codzienne sprzątanie, ponieważ zbiera odchody w jednym miejscu.
• Wolny moduł zapasowy pozwala odizolować pęknięty element bez zmniejszania noclegowej przestrzeni całego stada.
• Niski stopień przed pierwszą żerdzią ułatwia wejście starszym kurom oraz ptakom o większej masie.

Jak kontrolować tłok nocą i kiedy obniżyć grzędy?

Kontrola po zmroku pokazuje rzeczywistą jakość projektu lepiej niż sam pomiar taśmą. Jeśli po 30-60 minutach od zgaśnięcia światła część kur śpi na podłodze, przepycha się, kuleje rano albo regularnie spada przy zejściu, grzęda wymaga korekty wysokości, długości lub dojścia.

Jak wykonać kontrolę nocną?

Kontrolę wykonaj przez 3 kolejne wieczory, zaglądając cicho około pół godziny po tym, gdy stado zwykle zasypia. Użyj słabego światła, nie rozganiaj kur i zanotuj liczbę ptaków na żerdziach, na podłodze oraz przy wejściu.

• Wszystkie dorosłe kury powinny mieć możliwość nocowania na grzędzie, bez konieczności wypychania słabszych ptaków na podłogę.
• Kura siedząca stale na brzegu może sygnalizować zbyt małą długość użytkową lub konflikt w hierarchii stada.
• Powtarzające się spadanie przy zejściu wskazuje na zbyt dużą wysokość, śliską powierzchnię albo brak stopnia.
• Odchody na niższej żerdzi oznaczają, że poziomy ustawiono nieprawidłowo i trzeba je przesunąć poziomo lub pionowo.
• Regularne nocowanie w gnieździe może wynikać z problemu z dostępem do grzędy, ale także z przyzwyczajenia lub choroby.
• Ślady obtarć na skokach i palcach wymagają oceny konstrukcji oraz stanu zdrowia konkretnego ptaka.

Kiedy obniżyć grzędy dla ciężkich kur?

Grzędy dla ciężkich kur obniż, gdy Brahma, Cochin lub Orpington zeskakują niepewnie, unikają wejścia albo rano poruszają się sztywno; praktyczny zakres pierwszej żerdzi to często około 30-45 cm nad podłożem. Nie zakładaj jednak automatycznie, że każda kulawizna wynika z wysokości grzędy.

U starszych ptaków, po urazie lub przy wyraźnej nadwadze zastosuj szeroki niski stopień albo rampę o dobrej przyczepności. W przypadkach, które prowadziłem w małych stadach, obniżenie żerdzi i dodanie szerokiego podestu ograniczało nocne zeskoki, lecz nie zastępuje badania ptaka, który przestaje normalnie chodzić.

„Parafraza: odpowiedzialna opieka nad zwierzętami wymaga obserwacji ich zachowania, zapobiegania urazom oraz reagowania na oznaki pogorszenia zdrowia.” — WOAH, Terrestrial Animal Health Code, 2024

Jak czyścić grzędy i ograniczać pasożyty?

Czyszczenie żerdzi polega na regularnym usunięciu odchodów, oględzinach pęknięć oraz kontroli miejsc styku drewna ze ścianą i wspornikami. Co najmniej raz w tygodniu warto zeskrobać zabrudzenia, a częstotliwość zwiększyć przy wilgotnej ściółce, upałach lub wykryciu pasożytów. Higiena kurnika ogranicza ryzyko, lecz nie zastępuje diagnostyki weterynaryjnej.

Jak często czyścić drewniane grzędy?

Odchody spod grzęd usuwaj zwykle co 1-3 dni, a samą powierzchnię żerdzi sprawdzaj i czyść przynajmniej raz w tygodniu. Po większym zabrudzeniu lub zauważeniu roztoczy nie odkładaj działania do kolejnego cyklu sprzątania.

Najpierw używam skrobaka, następnie szczotki i niewielkiej ilości środka przeznaczonego do pomieszczeń dla zwierząt, zgodnie z etykietą. Drewno musi całkowicie wyschnąć przed wpuszczeniem kur. Nadmierne namaczanie starej listwy bywa gorsze niż krótkie, dokładne mycie, bo wilgoć wnika w pęknięcia.

1. Usuń kury z bezpośredniej strefy pracy, aby nie narażać ich na pył, środek czyszczący ani stres związany z manipulacją przy żerdzi.
2. Zeskrob świeże i zaschnięte odchody z żerdzi, tac oraz podłoża pod noclegiem przy użyciu osobnego narzędzia.
3. Obejrzyj spód żerdzi, szczeliny mocowań i pęknięcia, ponieważ tam mogą ukrywać się roztocza.
4. Wyczyść powierzchnię preparatem dopuszczonym do stosowania przy zwierzętach zgodnie z jego instrukcją oraz wymaganym czasem kontaktu.
5. Wysusz drewno i przewietrz kurnik, zanim ptaki wrócą na nocleg.
6. Wymień element, jeśli drewno pozostaje brudne, ma trwałe pęknięcia, ostre drzazgi lub nie daje się skutecznie oczyścić.

Czy objawy problemów z nogami wymagają weterynarza?

Tak, kulawizna, obrzęk skoku kurzego, gorąca stopa, rana, niechęć do obciążania nogi albo nagłe unikanie grzędy wymagają kontaktu z lekarzem weterynarii. Konstrukcja noclegu może pogarszać problem, ale przyczyną bywa również uraz, zakażenie, pasożyty, żywienie lub choroba niezwiązana z żerdzią.

Treść nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii. Do czasu oceny ptaka zapewnij mu suchą ściółkę, łatwy dostęp do wody i paszy oraz niski, stabilny nocleg, jeśli weterynarz nie zaleci inaczej.

Przy podejrzeniu pasożytów obejrzyj nocą szczeliny żerdzi i wsporniki, a następnie przeczytaj materiał roztocza w kurniku. Nie zakładaj, że ciemne punkty na drewnie są wyłącznie brudem; dokładna identyfikacja decyduje o dalszym postępowaniu.

• Skrobak do odchodów powinien mieć osobne miejsce przechowywania, aby nie przenosić zabrudzeń do karmy i gniazd.
• Demontowalna żerdź ułatwia kontrolę szczelin, w których roztocza mogą pozostawać poza widoczną powierzchnią drewna.
• Sucha powierzchnia po myciu ogranicza zawilgocenie materiału i ułatwia ocenę nowych śladów pasożytów.
• Ostre pęknięcie drewna jest powodem do wymiany elementu, ponieważ może ranić łapę i utrudniać pełne czyszczenie.
• Kura z utrzymującą się kulawizną wymaga oceny weterynaryjnej, niezależnie od tego, czy grzęda wygląda poprawnie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy grzęda dla ciężkich kur powinna być niższa?

Tak, zwykle ciężkie rasy potrzebują niższego wejścia i bezpieczniejszego zejścia niż lekkie nioski. Dla Brahm, Cochinchinów i dużych Orpingtonów dobrze sprawdza się pierwsza żerdź około 30-45 cm nad podłożem oraz szeroki stopień. Ostateczną wysokość oceniaj po zachowaniu stada i stanie skoków.

Czy można użyć kantówki na grzędę?

Tak, jeśli dokładnie zaokrąglisz jej krawędzie, usuniesz drzazgi i pozostawisz stabilną, nieśliską powierzchnię. Surowa kantówka z ostrymi narożnikami może punktowo uciskać stopę. Pęknięty albo silnie zabrudzony element należy wymienić.

Jak dodać kolejną grzędę?

Najlepiej dodaj ją jako osobny moduł, zachowując 35-45 cm odstępu od sąsiedniej żerdzi i wygodne przejście dla człowieka. Nie zagęszczaj kilku listew w jednym narożniku, bo kury stracą strefę lądowania. Po montażu wykonaj trzy wieczorne kontrole noclegu.

Czy odchody pod grzędą są normalne?

Tak, ponieważ kury oddają znaczną część odchodów podczas nocnego odpoczynku. Dlatego pod grzędą warto zostawić łatwo czyszczoną powierzchnię albo wyjmowaną tacę. Odchody na niższych żerdziach nie są jednak pożądane i wskazują na zły układ poziomów.

Kiedy wymienić grzędę?

Wymień ją, gdy drewno pęka, ma ostre krawędzie, trwałe zabrudzenia lub szczeliny, których nie da się skutecznie oczyścić. Wymiana jest też potrzebna, gdy żerdź zaczyna się obracać albo uginać pod ptakami. Nowy element powinien mieć ten sam bezpieczny rozstaw i wysokość.

Czy 15 cm grzędy na kurę zawsze wystarczy?

Nie, 15 cm to minimalna wartość przywoływana w Dyrektywie 1999/74/WE dla określonych systemów, a nie uniwersalny projekt dla każdego przydomowego stada. Dla komfortu średnich i ciężkich kur często potrzeba 25-30 cm na sztukę plus rezerwa. Licz wynik według rasy, masy i obserwacji nocnej.

Źródła i literatura

Poniższe źródła stanowią punkt odniesienia dla zasad dobrostanu, wyposażenia i aktualności przepisów. Stan przepisów oraz standardów warto sprawdzić przed publikacją lub większą przebudową kurnika.

1. EUR-Lex – Council Directive 1999/74/EC, Dyrektywa Rady 1999/74/WE ustanawiająca minimalne normy ochrony kur niosek, 1999.
2. EFSA Journal, materiały i opinie naukowe EFSA dotyczące dobrostanu kur niosek, 2023.
3. WOAH – Terrestrial Animal Health Code, standardy zdrowia i dobrostanu zwierząt, dostęp online, 2024.
4. Komisja Europejska – Animal Welfare, informacje o unijnych zasadach dobrostanu zwierząt gospodarskich.

Przeczytaj również

• Gryzonie w kurniku – uszczelnianie, pułapki i bezpieczny plan zwalczania
• Grzędy dla kur – na jakiej wysokości i jak daleko od siebie
• Grzędy dla kur – wymiary, rozstaw i kalkulator długości dla całego stada

Marek Kowal

Od kilkunastu lat prowadzi przydomową hodowlę kur różnych ras. Dzieli się praktyczną wiedzą o kurniku, żywieniu i odchowie piskląt — bez teorii oderwanej od zagrody.